چک در بسیاری از قراردادها هم ابزار پرداخت و هم تضمین اجرای تعهد است. هنگامی که برگه چک تحویل میشود اما ثبت سامانهای کامل نیست، ارزش عملی تضمین با ابهام روبهرو میشود و طرفین ممکن است درباره اصل تحویل یا شرایط استفاده اختلاف پیدا کنند.
تفکیک سند تجاری از تعهد پایه
رابطه طرفین فقط به برگه چک محدود نیست. قرارداد فروش، رسید تحویل، صورتحساب، پیامها و اقرارهای طرفین میتوانند وجود تعهد پایه را اثبات کنند؛ با این حال مزایای ویژه چک صیادی تابع رعایت تشریفات قانونی است.
پس از رأی وحدت رویه ۸۷۰، اتکا به دعوای الزام به ثبت راهکار مطمئنی نیست. بنابراین مدیریت ریسک باید پیش از تحویل قطعی کالا یا انجام خدمت صورت گیرد.
طراحی فرآیند تحویل
در قرارداد باید مشخص شود ثبت چک شرط تحقق پرداخت است یا فقط یکی از تضمینها. همچنین مسئول کنترل سامانه، مهلت تأیید و اثر عدم ثبت باید صریح باشد.
برای قراردادهای سازمانی، یک چکلیست داخلی شامل تطبیق شناسه صیادی، مبلغ، تاریخ، نام گیرنده، امضای صاحبان مجاز و تصویر تأیید سامانه، از بسیاری از اختلافهای بعدی جلوگیری میکند.
نکات اجرایی
- ثبت سامانه را شرط تحویل قطعی قرار دهید.
- اثر عدم ثبت را در قرارداد تعیین کنید.
- تصویر تأیید سامانه را به پرونده معامله پیوست کنید.
بندهایی که در قرارداد باید دیده شود
قرارداد میتواند شماره هر چک، شناسه صیادی، مبلغ، تاریخ، نام ذینفع و هدف صدور را در یک جدول مستقل ثبت کند. بهتر است تصریح شود تکمیل ثبت و تأیید سامانهای چه زمانی انجام میشود، عدم انجام آن چه اثری بر تحویل کالا یا شروع خدمت دارد و طرف دریافتکننده تا چه مهلتی باید مغایرت را اعلام کند.
برای چک تضمینی نیز موضوع تضمین باید دقیق باشد. عبارتهای کلی مانند «بابت حسن انجام کار» بدون تعیین تعهد، مدت و شرایط استفاده، زمینه اختلاف ایجاد میکند. در صورت امکان، قرارداد باید روش بازگرداندن یا ابطال تضمین پس از اجرای کامل تعهد را هم مشخص کند.
تضمین جایگزین و کنترل مضاعف
در معاملات پرریسک، اتکا به یک برگه چک کافی نیست. تضمین بانکی، وثیقه قراردادی، پرداخت مرحلهای یا حق توقف اجرا میتواند متناسب با معامله بررسی شود. انتخاب ابزار باید با هزینه، قابلیت اجرا و وضعیت مالی طرف قرارداد سنجیده شود، نه صرفاً با عرف بازار.
